Meer blanke dan zwarte slaven: Hoe de geschiedenis van de slavernij is verdraaid

Homepagina » Propaganda » Meer blanke dan zwarte slaven: Hoe de geschiedenis van de slavernij is verdraaid
Meer blanke dan zwarte slaven: Hoe de geschiedenis van de slavernij is verdraaid

Meer blanke dan zwarte slaven: Hoe de geschiedenis van de slavernij is verdraaid

De slavernij blijft een pijnlijk onderdeel van de geschiedenis. De discussie rond Zwarte Piet laait weer op omdat zijn oorsprong ingebed zou liggen in een gewoonte van slavernij en racisme.

In oktober vorig jaar mengde VN-consultant Verene Shepherd zich in de discussie toen zij Zwarte Piet als racistisch betitelde en vroeg om een einde te maken aan het Sinterklaasfeest. Ze noemde het een terugkeer naar de slavernij in de 21e eeuw. Uiteindelijk bleek Shepherd niet namens de VN te mogen spreken. Er zijn momenteel meer slaven dan ooit. Uit de Global Slavery Index blijkt dat wereldwijd bijna 30 miljoen mensen als slaaf leven.

Door de eeuwen heen heeft ieder ras, iedere religie en ieder volk zich schuldig gemaakt aan slavernij. De geschiedenis van de slavernij heeft ons geleerd dat mensen altijd misbruik zullen maken van ongebreidelde macht over anderen, ongeacht welke huidskleur ze hebben.

Dat is echter niet de boodschap die we meekrijgen op school of op de universiteit en het is ook niet de boodschap die wordt uitgedragen door films. Keer op keer horen we dat de blanke mens de zwarte mens tot slaaf maakte, stelt de Amerikaanse schrijver en econoom Thomas Sowell van de Stanford-universiteit.

Net zoals Europeanen Afrikanen tot slaaf maakten, maakten ook Noord-Afrikanen Europeanen tot slaaf. Sterker nog: in de Verenigde Staten en de dertien koloniën aan de oostkust van Noord-Amerika waren meer slaven uit Europa dan slaven uit Afrika, aldus Sowell.

Meer blanke dan zwarte slaven: Hoe de geschiedenis van de slavernij is verdraaidDe blanke slaven werden nog slechter behandeld dan de zwarte slaven, die katoen moesten plukken op de plantages. Daar hoor je niets over op school of op de universiteit. We kunnen veel leren van de slavernij, maar het verdraaien van de feiten is onnodig, zegt de populaire columnist.

De Amerikaanse samenleving en de westerse beschaving keerden zich uiteindelijk tegen slavernij, terwijl het in niet-westerse landen nog de gewoonste zaak van de wereld is. Sommige landen verzetten zich zelfs tegen druk vanuit het Westen om een einde te maken aan slavernij.

In veel niet-westerse landen is in het tijdperk van het imperialisme volgens Sowell enkel en alleen een einde gekomen aan slavernij omdat het Westen beschikte over meer wapens. Hij voegt toe dat Amerikanen naar Afrika zijn gegaan om zich daar te verontschuldigen voor slavernij, terwijl op het continent tot op de dag van vandaag nog in slaven wordt gehandeld.

Sowell merkt op dat niet alleen de geschiedenis van de slavernij is verdraaid door het filteren van feiten. Mensen die de geschiedenis doorspitten in een poging de Amerikaanse samenleving of westerse beschaving te ondermijnen, hebben vaak weinig interesse in bijvoorbeeld de dodenmars van Bataan of de wreedheden die zijn begaan in het Ottomaanse Rijk.

“Mensen die diep in de geschiedenisboeken graven op zoek naar zondes, zoeken niet naar de waarheid maar naar kansen om een bepaald volk te denigreren of om een slaatje te slaan uit het leed van anderen,” zegt Sowell. “En dat ten koste van mensen die er helemaal niets mee te maken hebben gehad.”

“Zoals een oud spreekwoord luidt: ‘Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad’,” besluit de gerespecteerde econoom. “Maar kennelijk is dat niet genoeg voor veel van onze leraren, intelligentsia en media. Zij zijn druk bezig het heden te vergiftigen door de manier waarop ze het verleden presenteren.”

Sowell gaat in zijn boek Black Rednecks and White Liberals dieper in op de manier waarop de geschiedenis van de slavernij is verdraaid. Het boek is hier verkrijgbaar.

Er is een nieuwe versie van dit artikel gepubliceerd.

Bekijk de nieuwste versie hier

Negenhonderd zwarte bladzijden vaderlandse geschiedenis. Maandag verschijnt Roofstaat, een boek van Ewald Vanvugt. Ik sprak rapper, theatermaker en ambassadeur Akwasi Owusu Ansah over het belang van een volledige geschiedenis. ‘Samenleven gaat pas echt lukken als elke Nederlander zich gerepresenteerd voelt. Dat gaat nooit gebeuren zolang we vasthouden aan dit eenzijdige beeld van heldhaftigheid.’

Dit boek toont de zwarte kant van de Nederlandse geschiedenis. En wil zo een écht multiculturele samenleving mogelijk maken

Detail van het omslag van het boek ‘Roofstaat’.

Op de keukentafel ligt het Brabants Dagblad. Een advertentie. ‘Hebt u één of meer van de boekjes gemist over onze Hollandse Helden en wilt u uw collectie van vijftien boekjes compleet maken? Bestel nu in onze webwinkel.’ Ga je naar dewebwinkel, Alle Hollandse Helden-boekjes bekijk je hier in de webwinkel.dan zie je een man zitten met twee kinderen op schoot. Een meisje in pyjama luistert aandachtig, een teddybeer tegen de borst gedrukt.

Ik klik de webwinkel weg en open de proefdruk van het maandag te verschijnen Roofstaat. Een boek van Ewald Vanvugt, Lees hier de volledige biografie van Vanvugt.die de afgelopen vijfendertig jaar verhalen verzamelde over de horror die Nederlanders wereldwijd aanrichtten tijdens de koloniale tijd.

Zijn boek gaat voor een groot deel over dezelfde mensen als de boekjes en speelt zich in dezelfde tijd af, maar in plaats van ‘De knipoog van Erasmus’ en ‘De zeehelden komen’ ziet de inhoudsopgave van Roofstaater grofweg als volgt uit: 1621: de volkerenmoord op de Banda-eilanden. Lees hier meer over de volkerenmoord op de Banda-eilanden.1740: de Chinezenmoord in Batavia. Lees hier meer over de Chinezenmoord in Batavia.1825: de Java-Oorlog Lees hier meer over de Java-Oorlog.en het opiumfort van de koning. 1969: Militaire excessen en oorlogsmisdaden.Lees hier meer over de ergste oorlogsmisdaden die door Nederland werden gepleegd in Indonesië.

Geen duimende meisjes met teddyberen hier, wel een rood-wit-blauwe vlag op het omslag. Het rood is bloed dat door het wit heen druppelt. Het blauw is een zee van schedels, waar een vlaggenschip overheen vaart. De ondertitel van het boek? ‘Wat iedere Nederlander zou moeten weten.’

‘Als iedere Nederlander dit zou weten, dan zouden we milder omgaan met het vluchtelingendebat. Dan was er allang een aanpassing geweest op de huidige Zwarte Piet en was ‘ga terug naar je eigen land’ geen standaardcomment als het gaat om immigratie.’ Aan het woord is Akwasi Owusu Ansah. Rapper, theatermaker en, met een groep andere rappers, ambassadeur van Aanstaande maandag vindt in Paradiso de officiële presentatie van Roofstaat plaats. Meer informatie over dat evenement vind je hier.Roofstaat. 

Ansah: ‘Beeldvorming is alles. Nederland noemt zich graag een klein land dat internationaal groot is geworden. ‘Onze’ ontdekkingsreizen, ‘onze’ VOC-mentaliteit.’ Maar juist de zaken die ons land zoveel welvaart hebben gebracht, hebben in andere delen van de wereld de zaken vaak zodanig verziekt dat de gevolgen ervan zelfs nu nog voelbaar zijn. Alleen wordt die kant van het verhaal vaak onderbelicht. Of zelfs helemaal buiten beschouwing gelaten.’

YouTube
Maatschappelijke discussies domineren het nieuws en de sociale media, maar hoe denken artiesten hier nou over en wat vinden zij van de heftige reacties die sommige mensen plaatsen? Top Notch vroeg het aan enkele artiesten. Bekijk hier deel 1.

Wat dit boek kan bereiken

De manier waarop Nederland landen heeft gekoloniseerd en geplunderd, beïnvloedt direct onze volkssamenstelling. Meer kennis daarvan zou volgens Ansah het racisme in Nederland kunnen terugdringen, doordat het inzichtelijk maakt waarom veel immigranten hier in eerste instantie terechtkwamen.

Weten waarom die en andere groepen hierheen kwamen, is volgens Ansah een eerste stap richting een écht multiculturele samenleving

Denk aan veel Surinamers, die na de vrij plotselinge onafhankelijkheid van het land in 1975 naar Nederland trokken omdat hun moederland nog volop bezig was (en is) de koloniale erfenis te verwerken, met alle economische en bestuurlijke gevolgen van dien. Of aan de Molukkers, die na de beëindiging van het Nederlandse bestuur over Nederlands-Indië in 1950 naar Nederland kwamen omdat ze in eigen land hun leven niet langer zeker waren.

Weten waarom die en andere groepen hierheen kwamen, is volgens Ansah zelfs een eerste stap richting een écht multiculturele samenleving: ‘Het grootste probleem van het ontbreken van de zwarte randen in onze geschiedvertelling, is dat het ervoor zorgt dat minderheden in Nederland zich niet gerepresenteerd voelen. Onze generatie, die is opgegroeid in de multiculturele samenleving, heeft volgens mij een beter begrip voor hoe samen te leven dan de mensen van twee generaties geleden. Maar dat zijn de mensen die nu het land besturen, de mensen die de geschiedenisboeken hebben geschreven, de mensen die bepalen wat ons onderwijsmateriaal wel en niet vertelt.’

Waarom Ansah ambassadeur is

Hij vertelt over zijn eigen schooltijd, de dingen die hij daar leerde en hoe die hem het gevoel gaven er niet bij te horen. ‘Als de geschiedenis zich vooral richt op Nederlandse kolonialisten en die vervolgens een heldenstatus geeft, mis je het grotere plaatje. De eerste antropologen en economen ter wereld waren Afrikanen. Waarom zag ik in mijn geschiedenisboek dan alleen oude witte mannen? De geschiedenis is door de jaren heen herschreven en gevormd naar wat Nederlanders belangrijk vinden. In die geschiedenis lijkt vooral plaats voor heldendom en overwinning.’

Gouden dukaat uit 1724 uit het wrak van VOC-schip ‘de Akerendam’
Gouden dukaat uit 1724 uit het wrak van VOC-schip ‘de Akerendam’

Volgens Ansah betekent het verschijnen van een boek als Roofstaat, en een nieuw gesprek over juist de negatieve dingen die zijn voortgekomen uit ‘onze’ ontdekkingstochten en veroveringen, geenszins dat de ontdekkingsreizigers allemaal fout waren. ‘Een vollediger beeld van de geschiedenis kan onze mening juist nuanceren. Ook mijn eigen historie kent een schaduwkant. Een paar jaar geleden presenteerde ik het tv-programma De slavernij voorbij en zocht ik uit waar ik precies vandaan kwam. Ik ben oorspronkelijk een Ashanti Ghanees – een stam die berucht is omdat hij tijdens de slavernij in Ghana samenwerkte met de Nederlanders. Samen hadden ze een deal om zo veel mogelijk Ghanezen uit het noorden te halen en tot slaaf te maken in ruil voor wapens. Mijn punt is: negatief of niet, weten waar je vandaan komt en op welke manier je voorouders met mensen zijn omgegaan, zorgt ervoor dat je een basis hebt vanwaaruit je kunt oordelen. Eenzijdige beeldvorming is geen basis; het is een excuus om geen verantwoordelijkheid te hoeven nemen voor de negatieve gevolgen die bijvoorbeeld de slavernij ook nu nog heeft.’

Maar kun je latere generaties dan verantwoordelijk houden voor de wandaden van hun voorouders? ‘Nee,’ meent Ansah, ‘maar we zijn wel verantwoordelijk voor de toekomst.’ Een toekomst, wat hem betreft, waarin de Nederlandse vlag een symbool van trots kan worden voor alle Nederlanders – ook die met roots in het buitenland.

‘Die vlag klinkt misschien een beetje triviaal, maar het staat voor iets groters. Kijk naar de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Ook zij hebben hoofdstukken gekend van geweld, van aanslagen. Maar die vlag, dat is de trots op hun samenleving als geheel. Zwarte jongens uit Groot-Brittannië lopen trots met zo’n vlag op hun rug. Waarom zouden wij ons niet op die manier uiten?’

Kleine verhalen in een allesomvattende geschiedenis

Negatieve verhalen over de geschiedenis van Nederland, bijvoorbeeld het slaven drijven en Nederlands wangedrag in Azië, lijken vooralsnog vooral voor het voetlicht te komen door ophef vanuit bijvoorbeeld de zwartepietdiscussie of de Molukse treinkaping van 1977. Roofstaat onderscheidt zich door ook te verhalen over gevierde historische figuren die ofwel verschrikkelijke daden op hun geweten hebben, ofwel altijd eenzijdig belicht zijn.

Zo’n verhaal uit Roofstaat dat Akwasi persoonlijk het meest raakte, was het verhaal van Jacobus Capitein. Hij staat in de geschiedenisboeken als eerste zwarte predikant in Nederland en schreef een dissertatie over het Nederlandse slavenhouden in de Cariben.

‘Mijn ouders zijn Ghanees, dus dit verhaal raakte me extra hard. Capitein wordt vaak gepresenteerd als succesverhaal. Maar wat niet altijd verteld wordt, is dat hij als jongetje van acht door een Nederlandse kapitein in Afrika werd weggerukt bij zijn familie en nog hetzelfde jaar cadeau werd gedaan aan een andere Hollandse hooggeplaatste: Jacobus van Gogh. Wat je ook niet snel zult horen, is dat hij heeft gesmeekt om terug te mogen naar Ghana, om daar zijn kennis te kunnen delen en een vrouw te vinden om mee te trouwen.’

Hoe duizenden jaren geschiedenis ook nu nog actueel blijken

Roofstaat beslaat meer dan duizend jaar geschiedenis, maar is in alle opzichten actueel. Niet alleen vanwege de huidige wrijvingen binnen de multiculturele samenleving die ons gezamenlijke verleden heeft veroorzaakt, maar ook doordat het duidelijk maakt dat de geschiedenis zich op een aantal punten herhaalt.

Een voorbeeld. Roofstaat begint in het jaar 1050, met een verhaal over het ‘Roelantslied.’ Vanvugt schrijft: ‘Het verslag van de Europese strijd om land, macht en rijkdom tegen andere mensen begint met dat lied. Het propageert de strijd op leven en dood tussen het christendom en de islam. De dichter laat christenen vechten tegen moslims om zijn toehoorders en lezers te overtuigen wie nog altijd de aartsvijand is.’

Still uit de in 2015 uitgebrachte film ‘Michiel de Ruyter’
Still uit de in 2015 uitgebrachte film ‘Michiel de Ruyter’

Naast de opvallende parallellen met de hedendaagse geschiedenis komen alle grote namen aan bod – van Hugo de Groot tot Erasmus tot Jan Dircksz Lam. Mannen van wie bekend is dat het geen lieverdjes waren, maar die desondanks nog altijd geëerd worden. Op mijn eigen middelbare school bijvoorbeeld geen onvertogen woord over Michiel de Ruyter. Veroveraar van onze forten overzees, de man die opklom van simpele Zeeuwse zeeman tot opperbevelhebber, oprichter van ons huidige Korps Mariniers.

Prent over slavernij in Suriname uit ‘G. T. Wilhelm’s Encyclopedia of Natural History: Mankind Augsburg’, 1804. Foto: Getty Images
Prent over slavernij in Suriname uit ‘G. T. Wilhelm’s Encyclopedia of Natural History: Mankind Augsburg’, 1804. Foto: Getty Images

Maar ‘ons Michiel’ was ook de beschermheer van de slavenhandel in die tijd. Hij zorgde ervoor dat de Nederlandse slavenhandel soepel verliep. Kaapte als het uitkwam hier en daar nog een schip met een paar honderd geketende Afrikanen om die vervolgens door te verkopen op de Cariben. Een schril contrast met de heldenstatus die hem, vanwege het economische succes en de gewonnen zeeslagen die hij Nederland opleverde, ten deel valt.

Zoals Vanvugt in zijn boek stelt: ‘Sinds 2002 staat in het Amsterdamse Oosterpark het door Erwin de Vries gemaakte Nationaal Slavernijmonument, maar het lijkt ongerijmd om een monument voor de slachtoffers van slavernij met bloemen te versieren terwijl in hetzelfde land monumenten voor de beschermers van de slavenhandel staan. Het lijkt zelfs ongepast, alsof in Rusland beelden van Stalin nog onbekommerd rechtop stonden terwijl daarnaast gedenktekens voor de slachtoffers van de goelag werden opgericht.’

Je kunt niet praten over de vrijheid van Nederland zonder het gebrek aan vrijheid van de landen die dat mogelijk maakten te benoemen. Roofstaat is een ellendige aaneenschakeling van Nederlandse kruistochten, veldslagen, uitbuiting en verraad – gitzwart en bij vlagen ziekelijk. Maar het zou best eens kunnen uitgroeien tot een standaardwerk voor wie probeert te begrijpen hoe onze samenleving tot stand is gekomen, voor wie zijn ogen niet wil sluiten voor over welke (al dan niet afgehakte) hoofden is geklommen op weg naar onze welvaart.

Misschien zit ik over veertig jaar in mijn luie stoel, kleinkind in pyjama op schoot, haar teddybeer tegen haar borst gedrukt, voor te lezen uit het rood-wit-blauwe boek. ‘In 1654 veroverde schipper Jan uit Rotterdam een Portugees schip met vijfhonderd tot slaaf gemaakte Afrikanen. In Montserrat ruilde hij de mensen voor zilver en suiker en hij zeilde tevreden terug naar Holland.’

Meer weten?

Podcast: Zwarte Piet afschminken? Geen probleem! We updaten ons erfgoed al eeuwenHet debat over Zwarte Piet is fel. Kom je aan deze traditie, dan kom je aan ‘de Nederlander’, zo lijkt het. Maar cultureel erfgoed is nooit onveranderlijk geweest, laat socioloog Warna Oosterbaan in zijn boek Ons erf zien. Wees gewaarschuwd dus, als iemand schermt met ‘traditie’ en ‘identiteit’.Beluister hier het interview Loop met rapper Massih mee door het Nederland van nuHij werd geboren in Afghanistan, maar kwam thuis in Amsterdam-Noord: Massih Hutak (1992). Tot voor kort gaf hij maatschappijleer op een vmbo-school. Nu probeert hij het te maken als rapper en schrijver. Hij laat als geen ander het Nederland van nu zien – een land vol vooroordelen en tegenstrijdigheden. Maar: ‘Faka. Twee dingen werken overal: hiphop en liefde.’Lees het verhaal hier terug Het macabere verhaal van ’s werelds eerste beroemde bilTijdens het onderzoek naar nieuwe schoonheidsidealen kon ik niet om het wrange verhaal van Sara Baartman heen. De Zuid-Afrikaanse vrouw die vanwege haar bil naar Europa werd gehaald, en tot ver na haar dood als freak werd tentoongesteld.Lees het verhaal hier terug

Benieuwd naar de rest van het artikel?

Dan kun je gewoon verder lezen. Wij geloven niet in betaalmuren, omdat we het belangrijk vinden dat onze journalistiek zoveel mogelijk mensen bereikt.

Tegelijkertijd kunnen we onze verhalen alleen maken als betalende leden ons steunen. Vind je onze journalistiek belangrijk? Word dan ook lid!

Ja, ik doe mee!Eerst verder lezen

Amsterdam krijgt archief voor geschiedenis van zwarte Nederlanders

Het nu nog gesloten Black Archive op de Zeeburgerdijk.
Het nu nog gesloten Black Archive op de Zeeburgerdijk. © Mitchell Esajas

Anderhalve eeuw na de afschaffing van de slavernij en dik veertig jaar sinds de Surinaamse onafhankelijkheid opent deze zomer het eerste specifiek op zwarte geschiedenis gerichte archief in Amsterdam: The Black Archives.

Initiatiefnemers Mitchell Esajas en Jessica de Abreu hopen de deuren van het archief voor het publiek open te stellen op 1 juli, de nationale herdenkingsdag van de afschaffing van de slavernij.

Er zijn volgens Esajas in Nederland wel instellingen en bibliotheken met boeken en collecties over de zwarte geschiedenis, maar die zijn niet zo grootschalig of openbaar. “Onze collectie laat een veel groter verhaal zien,” zegt Esajas.

Meer dan het slavernijverleden
Volgens De Abreu, de coördinator van het archief, heeft de collectie een heel belangrijke historische waarde – en vertelt een verhaal dat nog altijd zwaar onderbelicht is. De Abreu: “Ons archief laat zien dat zwarte geschiedenis veel meer is dan het slavernijverleden.”

Het zijn verborgen verhalen, waar jonge mensen volgens mij heel veel lessen uit kunnen leren

Mitchell Esajas

Het samenstellen van het archief begon in 2015, toen de initiatiefnemers Mitchell Esajas, Jessica de Abreu en Miguel en Thiëmo Heilbron de privécollectie van de overleden UvA-socioloog Waldo Heilbron als nalatenschap openbaar maakten. Die boeken waren tijdelijk te zien in een kleine bibliotheek in Amsterdam-Noord.

De stichting Ons Suriname, die in 2019 honderd jaar bestaat, bleek ook nog een omvangrijke collectie te hebben. In vele dozen vonden zij bij het intrekken in het gebouw nog veel meer belangrijke boeken en documenten, die al jaren waren vergeten.

Verborgen verhalen
De collectie bestaat uit zeer uiteenlopende historische teksten van en over zwarte mensen in en buiten Nederland. Ook worden in de collectie iconische artefacten getoond. Esajas: “Het zijn verborgen verhalen, waar jonge mensen volgens mij heel veel lessen uit kunnen leren.”

Esajas hoopt dat al deze verhalen jonge mensen zullen inspireren samen over zwarte cultuur en geschiedenis na te denken en te praten. Dat zou volgens hem kunnen bijdragen aan huidige maatschappelijke discussies.

Het ziet er positief uit qua planning. Esajas sluit echter niet uit dat 1 juli niet wordt gehaald. “We streven ernaar, maar de collectie bestaat uit vele negentiende- en twintigste-eeuwse boeken, die heel zorgvuldig moeten worden behandeld. We nemen liever de tijd dan dat we deze boeken beschadigen.”

Nul zwarte politici in de nieuwe Tweede Kamer: hoe pijnlijk is dat?

Op de lijst van GroenLinks was geen zwarte Nederlander te bekennen

Voor de eerste keer sinds 1994 telt de Tweede Kamer nul zwarte politici. Dat wordt als een gemis ervaren in de zwarte gemeenschap. Veel politiek-culturele discussies raken deze groep, maar afgevaardigden van deze groep discussiëren nu zelf niet meer mee.

Blijf op de hoogte

Iedere werkdag de laatste politieke ontwikkelingen vanuit Den Haag in uw mailbox? Schrijf u hier in.

‘Dé zwarte stem bestaat niet’ zegt Don Ceder, een politicus van de ChristenUnie met een Ghanees-Surinaamse achtergrond.

Het is eind februari. Links en rechts van Ceder staan andere zwarte Nederlandse politici: Gladys Albitrouw (DENK), Mpanzu Bamenga (D66), Sylvana Simons (Artikel1). Plaats van handeling is het Amsterdamse pand van de Vereniging Ons Suriname, waar een politiek café gehouden wordt over zaken die zwarte Nederlanders na aan het hart liggen. Zoals de kwestie representatie. Kan en moet een zwarte politicus in de Tweede kamer namens alle zwarte Nederlanders spreken?

‘Stem niet op mij omdat ik een kleurtje heb’ zegt Ceder. ‘Ik zal u teleurstellen.’

Brugfunctie

Sylvana Simons is het daar niet mee eens. Zij gelooft wel dat een zwarte politicus in de Tweede Kamer een brugfunctie tussen de politiek en de zwarte gemeenschap kan vervullen. Een zwarte parlementariër is beter in staat haar pijn te begrijpen en die te vertolken in de politiek. ‘Ik geloof in emancipatie door representatie.’

Spoel door naar 15 maart, verkiezingsavond. De vraag of een zwarte parlementariër iets kan en moet betekenen voor zwarte Nederlanders is vooral een theoretische gebleken. De nieuwe Tweede Kamer zal namelijk nul zwarte politici tellen.

Dat is een rigoureuze breuk met 23 jaar zwarte aanwezigheid in de Tweede Kamer. Sinds 1994 is er altijd een parlementariër geweest met een Surinaamse, Antilliaans, of Afrikaanse achtergrond. Denk aan PvdA’er John Leerdam, eendagsvlieg James Sharpe van de PVV, of VVD-ster Laetitia Griffith.

Don Ceder, nummer 7 van de ChristenUnie. 'Stem niet op mij omdat ik een kleurtje heb. Ik zal u teleurstellen.'
Don Ceder, nummer 7 van de ChristenUnie. ‘Stem niet op mij omdat ik een kleurtje heb. Ik zal u teleurstellen.’ © ANP

‘Bij dé politieke thema’s van nu – identiteit en thuisgevoel – mis je de ervaring van zwarte Nederlanders’ zegt de jonge Congolees-Nederlandse publicist en PvdA-lid Kiza Magendane (25). In een opiniestuk in deze krant deed Magendane zijn beklag over het tekort aan zwarte Nederlandse politici op een verkiesbare plek.

Dat is schandalig, vond hij, zeker nu de politiek wordt gedomineerd door het identiteitsdebat en kwesties als Zwarte Piet en het slavernijverleden regelmatig hoog opspelen. ‘Maar het gaat ook om de kracht van zichtbaarheid – dat jonge zwarte mensen naar de politiek kijken en realiseren dat ze meer kunnen worden dan alleen sporter of entertainer.’

In totaal heeft de Tweede Kamer zeventien parlementsleden gekend met een postkoloniale (Suriname, Antillen) of Afrikaanse achtergrond. Zeven daarvan waren lid van de diversiteitpartij bij uitstek, de PvdA.

Amma Asante, nummer 36 op de lijst van de PvdA.
Amma Asante, nummer 36 op de lijst van de PvdA. © ANP

Op de laatste kandidatenlijst had de PvdA een plek ingeruimd voor Amma Asante die een Ghanese achtergrond heeft. Zij werd echter op een onverkiesbare plek op de lijst (nummer 36) gezet.

‘Er gaat enorm veel positiviteit uit van een zwarte vrouw in de Tweede Kamer’ zegt Amma Asante, die vorig jaar zes maanden lang een opengevallen plek in de Tweede Kamer mocht vullen. ‘Mijn aanwezigheid in de Kamer gaf zwarte jongeren de hoop dat ze in dit land alles kunnen worden wat ze maar willen en dat dit land ook van hun is. Dat kreeg ik op straat te horen, maar ook van de jongeren die ik op bezoek kreeg in de Kamer. Nu nog stromen de berichten binnen. Jongeren zeggen dat ze het jammer vinden dat ik er niet meer ben om hun te vertegenwoordigen.’

Ook andere partijen die diversiteit een belangrijk thema vinden, zoals GroenLinks en D66, bleven in gebreke en deden weinig om de zichtbaarheid van zwarte Nederlandse politici te bevorderen. Op de kandidatenlijst van de GroenLinks was geen enkele zwarte Nederlander te bekennen.

Bij dé politieke thema’s van nu mis je de ervaring van zwarte Nederlanders

Congolees-Nederlandse publicist en PvdA-lid Kiza Magendane

‘Negrofobie’

De eerste zwarte Nederlander op de kandidatenlijst van D66 – Mpanzu Bamenga – stond op een vrijwel onverkiesbare plek (nummer 35). De twee zwarte Nederlanders die nog het dichtst tegen een Kamerzetel aan zaten waren Gladys Albitrouw (nummer vier van DENK) en Don Ceder (nummer zeven van ChristenUnie).

‘Ik neem het vooral de grote gevestigde partijen kwalijk dat ze geen zwarte Nederlanders op een verkiesbare plek op hun kandidatenlijst hadden staan’ zegt Kiza Magendane. ‘Bij deze partijen ligt de echte macht. Er moeten zwarte Nederlanders zijn op de plekken waar de belangrijke beslissingen worden genomen.’

Magendane heeft wel een idee over het ontbreken van zwarte Nederlanders op verkiesbare plekken: dat ligt volgens hem aan historisch bepaalde ‘negrofobie’. De koloniale geschiedenis belemmert de politiek om zwarte mensen voor vol aan te zien, zegt Magendane.

Sylvana Simons stemt op 15 maart 2017.
Sylvana Simons stemt op 15 maart 2017. © ANP

Is er ook een andere uitleg denkbaar? Uit het SCP-rapport Integratie in zicht? (2016) bleek dat de opkomstintentie bij de verkiezingen onder Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders – respectievelijk 66 en 57 procent – ver onder de opkomstintentie lag van Marokkaanse Nederlanders (74 procent), Turkse Nederlanders (73 procent) en autochtone Nederlanders (89 procent).

Een zelfde beeld lieten de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen uit 2014 zien. Waar het gemiddelde Amsterdamse opkomstcijfer lag op vijftig procent, lag dat bij Turkse Amsterdammers op 34 procent, en bij Surinaamse Amsterdammers op 25 procent.

Het is voorstelbaar dat een groter politiek engagement onder zwarte Nederlanders invloed zou kunnen uitoefenen op de samenstelling van de kandidatenlijsten. Een ruimere stembusgang had zwarte Nederlandse politici ook flink wat voorkeursstemmen kunnen opleveren, en het had de partij met de meeste zwarte politici – Artikel1 – de Kamer in kunnen loodsen.

Een andere uitleg voor de geringe vertegenwoordiging van zwarte Nederlanders in de Tweede Kamer heeft politicologe Liza Mügge van de Universiteit van Amsterdam. Mügge doet onderzoek naar dertig jaar diversiteit in de Tweede Kamer. Zij ziet een duidelijke correlatie tussen de vertegenwoordiging van etnische minderheden in Tweede Kamer en de mate waarin hun geloof of achtergrond geproblematiseerd wordt. ‘In de jaren negentig had je relatief veel vrouwen Surinaamse en Antilliaanse origine in de Tweede Kamer. Dat had te maken met het sterk netwerk dat ze hadden binnen de PvdA, maar ook met de politisering van Surinaamse en Antilliaanse probleemjongeren. Na de aanslagen van elf september 2001 zakte dat weg. Toen werd de islam gepolitiseerd en groeide het aantal Kamerleden met een Marokkaanse of Turkse achtergrond.’

Witte Nederlanders denken vaak dat Turkse en Marokkaanse Nederlanders kunnen spreken voor zwarte Nederlanders

Congolees-Nederlandse publicist en PvdA-lid Kiza Magendane

Vertegenwoordigd

Een partij die het ontbreken van het zwarte geluid zou kunnen opvangen is DENK. In hun partijprogramma eisen zij onder meer formele excuses en herstelbetalingen voor het slavernijverleden.

‘Witte Nederlanders denken vaak dat Turkse en Marokkaanse Nederlanders kunnen spreken voor zwarte Nederlanders’ zegt Magendane. ‘Dat is wat ik de allochtonisering van de zwarte Nederlander noem. Het is een trucje van het multiculturalisme dat alle minderheden in het hokje allochtoon stopt. Daarmee ontken je de unieke ervaringen en de specifieke pijn van zwarte Nederlanders. Daarnaast, hoe kunnen Turkse en Marokkaanse Nederlanders voor zwarte Nederlanders praten als er in hun eigen gemeenschappen veel negrofobie heerst?’

PvdA-lid Amma Asante denkt dat het geluid van zwarte Nederlanders nog wel zal aankomen in de Tweede Kamer, hoe lelieblank die op het moment ook is. ‘Ik voel me niet alleen vertegenwoordigd door zwarte vrouwen. Ik voel me vertegenwoordigd door mensen die macht, inkomen en werk willen verdelen en die strijden tegen uitsluiting. Dat zijn thema’s die enorm belangrijk zijn voor zwarte Nederlanders en die nu ook in goede handen zullen zijn bij de progressieve partijen.’


Chantal Gill’ard, PvdA (Antilliaanse vader, Surinaamse moeder, geboren in Rotterdam). In de Kamer van 2006-2010.

Chantal Gill'ard.
Chantal Gill’ard. © ANP

John Leerdam, PvdA (geboren op Curacao). In de Kamer van 2003-2012.

John Leerdam
John Leerdam © ANP

Cynthia Ortega-Martijn, CU (geboren op Curacao). In de Kamer van 2006-2012.

Cynthia Ortega-Martijn.
Cynthia Ortega-Martijn. © ANP

James Sharpe, PVV (Arubaanse vader, Nederlandse moeder, geboren in Eindhoven). In de Kamer van juni 2010- november 2010.

James Sharpe.
James Sharpe. © ANP

Kathleen Ferrier, CDA (geboren in Suriname). In de Kamer van 2002-2012.

Kathleen Ferrier.
Kathleen Ferrier. © ANP

Leatitia Griffith, VVD (geboren in Suriname). In de Kamer van 2003-2010.

Leatitia Griffith.
Leatitia Griffith. © ANP

Tanja Jadnananansing, PvdA (geboren in Leiden, maar opgegroeid in Suriname, Surinaamse vader, Arubaanse moeder). In de Kamer van 2010-2016

Tanja Jadnananansing.
Tanja Jadnananansing. © ANP

Lucy Kortram, PvdA (geboren in Suriname). In de Kamer van 1998-2002.

Lucy Kortram.
Lucy Kortram. © ANP

Ram Ramlal, CDA (geboren in Suriname). In de Kamer van 1992-1994.

Nirmala Rambocus, CDA (geboren in Suriname). In de Kamer van 2002-2006.

Nirmala Rambocus.
Nirmala Rambocus. © ANP

Evan Rozenblad, PvdA (geboren in Suriname) van mei 1994-juni 1994.

Evan Rozenblad.
Evan Rozenblad. © ANP

Tara Singh Varma, GL (geboren op Brits Guyana, opgegroeid in Suriname, Surinaamse ouders) van 1994-2001.

Tara Singh Varma.
Tara Singh Varma. © ANP

Varina Tjon-A-Ten, PvdA (geboren in Suriname) van 2003-2006.

Varina Tjon-A-Ten (rechts).
Varina Tjon-A-Ten (rechts). © ANP

Amma Asante, PvdA (Ghanese achtergrond) zes maanden Kamerlid in 2016.

Amma Asante
Amma Asante © ANP

Ayaan Hirsi Ali, VVD (Somalische achtergrond) van 2003 tot 2006.

Ayaan Hirsi Ali.
Ayaan Hirsi Ali. © ANP

Lees ook

Zwarte kandidaat-Kamerleden leggen basis voor Nederlandse ‘black caucus’

Waarschijnlijk voor het eerst in de geschiedenis deelden politici van Afrikaanse én Afro-Caribische komaf het podium Het lijkt er veel op dat er in Nederland een black caucus in de maak is. Zoals die in de Verenigde Staten, waar zwarte volksvertegenwoordigers van beide partijen – Republikeinen en Democraten – met elkaar overleggen en proberen op een lijn te komen over kwesties de belangrijk zijn voor hun zwarte achterban. Het gebeurde zaterdagavond 25 februari 2017 in het onderkomen van de Vereniging Ons Suriname in Amsterdam.

De Surinaamse stem bruist en kookt over in wijkcentrum Kormelink

Verslaggever Ariejan Korteweg: ‘Niet eerder kwamen er na afloop van een bijeenkomst zo veel mensen op me af. Of ik alsjeblieft niet wilde opschrijven dat de presentatoren zo’n heftige ruzie kregen dat een van de twee het halverwege voor gezien wilde houden en wegliep.’ 

De politieke pijn van zwart Nederland

Geen zwarte Nederlanders op verkiesbare plek

Door iedereen die niet ‘wit’ is in het hokje ‘zwart’ te plaatsen creëren politieke partijen een vrijbrief om de uitsluiting van Afro-Nederlanders ‘over het hoofd’ te zien, meent Kiza Magendane.

In hoeverre mogen Marokkaanse en Turkse Nederlanders namens ‘zwarte Nederlanders’ spreken?

Nu alle gevestigde politieke partijen hun kandidatenlijst voor de komende Tweede Kamerverkiezingen hebben gepresenteerd kunnen we een pijnlijke constatering maken: Geen enkele zwarte Nederlander staat op een verkiesbare plek. Wat dit zegt over representatie in ons land is ernstig: zwart Nederland is volledig genegeerd. Haar bestaan doet er niet toe in de politieke realiteit.

Je kunt je afvragen hoe dit komt. Enerzijds door te stellen dat zwart Nederland niet assertief genoeg is om net als in Amerika via haar eigen lobby een plek op te eisen binnen de gevestigde politieke orde. Anderzijds kun je de gevestigde politieke orde van een blinde vlek beschuldigen die zwart Nederland impliciet of expliciet uitsluit.

Hoe verleidelijk beide beschuldigingen ook zijn, ze doen geen recht aan het complexe mechanisme dat de marginalisatie van zwart Nederland verklaart. Wie verder kijkt komt tot een andere pijnlijke conclusie: zwart Nederland is het slachtoffer van een armoedige identiteitspolitiek in het Nederlandse multiculturalisme die kan worden samengevat als: de samenleving bestaat uit witte en zwarte Nederlanders. Dit type denken werd bijvoorbeeld in 2012 geïllustreerd toen Tofik Dibi een lezing in de Amsterdamse Stadsschouwburg gaf over zijn ervaring als ‘zwarte’ politicus. Je kunt je afvragen in hoeverre Marokkaanse en Turkse Nederlanders namens ‘zwarte Nederlanders’ mogen spreken. Helaas is dit wat nu in de praktijk gebeurt.

Nada

‘Mijn verhaal is de Dutch Dream, een hoopvol verhaal’

‘Ik heb alles te danken aan de strijd voor gelijke kansen voor iedereen, ongeacht je afkomst’, zegt Amma Asante (PvdA), het enige zwarte Tweede Kamerlid. Ze staat voor de Tweede Kamerverkiezing niet op een plek in de top 20 van de PvdA. Lees het interview over haar Dutch Dream (+).

Wanneer journalistieke platforms en politieke partijen zeggen dat ze steeds meer zwarte Nederlanders in hun team hebben, doelen ze niet op mij, als Afro-Nederlander. Wie nu in het parlement en op redacties van journalistieke podia kijkt komt een aantal Marokkaanse en Turkse Nederlanders tegen. Het aantal Surinaamse Nederlanders met een Afrikaanse komaf in de Tweede Kamer en op krantenredacties? Nada.

Er heerst de veronderstelling dat alle streepjes-Nederlanders dezelfde ervaringen en belangen hebben en daarom allemaal onder de categorie ‘zwart’ of ‘allochtoon’ vallen. Door iedereen die niet ‘wit’ is in het hokje ‘zwart’ te plaatsen, creëren politieke partijen een vrijbrief om de uitsluiting van Afro-Nederlanders ‘over het hoofd’ te zien.

De gevestigde politieke partijen hebben er voor gekozen om alle Afrikaanse-Nederlanders op een onverkiesbare plek te plaatsen buiten de top 20. Neem D66. Hun eerste en enige Afro-Nederlander, de Congolese-Nederlander Mpanzu Bamenga, staat op plek 35.

Hetzelfde geldt voor de PvdA. De Ghanese-Nederlander Amma Asante staat op plek 36 op de lijst van de sociaal-democraten. En het zelfverklaarde progressieve GroenLinks heeft alleen maar een lijstduwer: de Congolees-Nederlandse publicist en lobbyist Alphonse Muambi staat op plek 46.

Kunstmatigheden

DENK zwijgt in alle talen over negrofobie binnen de Turkse en Marokkaanse gemeenschap

De laatste hoop om een Afro-Nederlander terug in de Kamer te zien is daarom via het nieuwe opgerichte partij Artikel 1 van Sylvana Simons. Uitgerekend van een politieke partij buiten de gevestigde orde. Wat zegt dit over de inclusie van Afro-Nederlanders in de politieke realiteit?

Politieke partijen en mediaorganisaties kunnen zeggen dat ze alleen naar kwaliteit kijken en niet naar kleur in hun selectieprocedures. Maar wie kijkt naar hoe kandidatenlijsten zijn samengesteld, ontdekt de kunstmatigheden ervan. Zo bestaat de Top 10 van D66 uit huidige Kamerleden en politieke talenten uit grote steden. De PvdA wisselt bewust man en vrouw af, om en om, op de kandidatenlijst. Daarnaast kiezen politieke partijen bewust voor kandidaten met een achtergrond in het vakbond.

Kortom, er heerst een vorm van positieve discriminatie die alle groepen bevoordeelt, maar Afro-Nederlanders benadeelt. De afgelopen jaren hebben wij van de zwarte-pietendiscussie en het gesprek over het Nederlandse slavernijverleden geleerd dat Afro-Nederlanders hun plek in de samenleving opeisen en dat ze als volwaardig burgers gezien willen worden. Het is alleen jammer dat hun eis voor inclusie nog geen politieke vertaling heeft.

Dit terwijl de politieke beweging DENK het slavernijverleden en zwarte Piet politiseert om electorale redenen. Dezelfde club zwijgt in alle talen over negrofobie binnen de Turkse en Marokkaanse gemeenschap. Alle streepjes- Nederlanders kunnen strategisch het hokje zwart innemen, maar Afro-Nederlanders zijn zwart geboren.

De politieke pijn van zwart Nederland is dat zijn werkelijkheid overschaduwd wordt door een armoedige identiteitspolitiek die denkt in zwart en wit. Op naar nog vier jaar zonder Afro-Nederlanders in de Tweede Kamer. Hoe zullen we dit aan de toekomst verkopen? Dat Khadija Arib en Zihni Özdil in de Top10 zaten en dat Afro-Nederlanders maar liever moesten wachten?

Kiza Magendane is student politicologie en publicist. 

Wat betekent het om zwart te zijn in Nederland?

Laatste update 23:00

8.349
42

Journalist en filmmaker

Clarice Gargard (1988) houdt zich van jongs af aan bezig met media en maatschappij. Van jongerenradio en -debatten tot aan online publicaties en workshops betreffende thema’s als kunst en cultuur, politiek en diversiteit. Zij is werkzaam geweest bij verschillende omroepen waaronder AT5 en NTR waar zij maker, verslaggever en presentator van diverse programma’s is geweest. Momenteel werkt zij fulltime als redacteur bij de VARA. Daarnaast is Clarice freelance interviewer, host en dagvoorzitter. Ook organiseert ze Cinnamon Amsterdam, een multidisciplinaire kunstinitiatief in de Balie en Bitterzoet.

 

Het belang van een Black Achievement Month zit hem niet in het idee dat alle zwarte mensen hetzelfde zijn

lynette
cc foto: fotograaf Lynette Luna

Het is dit jaar voor het eerst dat Nederland een soort Black History Month viert, Black Achievement Month genaamd, om zwart Nederland te eren. Dat zijn ongeveer 750.000 tot 800.000 mensen uit Sub-Sahara Afrika tot aan de Caraïben en Zuid-Amerika, waartussen eigenlijk een wereld van verschil schuilt. Wat betekent het dan – met zoveel contrast – om zwart te zijn in Nederland?

De culturele verschillen onder zwarte mensen uit verschillende landen zijn enorm. Het is voor mij niet zo lang geleden dat ik voor het eerst pom, de overheerlijke Creools-Surinaamse ovenschotel met de variërend zoet/hartige verhouding proefde. Ik kan je vertellen dat ik de verloren tijd sindsdien meer dan voldoende heb ingehaald. Als iemand wier wortels in West-Afrika en de Verenigde Staten liggen, waren culturele begrippen als kwaku, roti of pastechi echt niet vanzelfsprekend voor mij, totdat ik in Nederland kwam wonen.

Zwarte gemeenschap
Bovendien heb ik me als zwarte vrouw – die zich vooral identificeert met de alternatieve queerscène – nooit helemaal kunnen herkennen in de eendimensionale ideeën van wat mainstream zwarte identiteit zou zijn (zie Amerikaanse popcultuur bijvoorbeeld). Dat beeld is zo onvermurwbaar dat zwarten er zelf in lijken te gaan geloven, wat er vaak voor zorgt dat iedereen die daarbuiten valt aan het eigen zelfbeeld twijfelt.

‘De zwarte gemeenschap’ is dus eigenlijk een vrij abstract, stereotiep en fictief begrip. Hier had o.a. professor Gloria Wekker het over tijdens het symposium Zwart Nederland in Volkenkunde Museum Leiden. De ‘assen van verschil’ zoals gender, seksualiteit, religie, klasse blijven een rol spelen, ongeacht huidskleur.

Tijdens het event werd er gesproken over hoe de aanwezigheid van zwarte mensen in het culturele en historisch domein is vormgegeven. Wekker noemde de perceptie van zwarte identiteit een ‘traveling concept’, constant in ontwikkeling dus.

Zo vertelde de emiritus hoogleraar culturele en sociale antropologie dat in Groot-Brittannië van pakweg tachtig jaar geleden ‘zwart’ alles omschreef dat niet-wit was. Daar vielen ook degenen afkomstig uit India, Pakistaan en China bijvoorbeeld onder. Die definitie waaide over naar Nederland totdat zwart de term werd voor mensen uitsluitend uit Zuidelijke Sahara-landen, een aantal Latijns-Amerikaanse landen en ook andere gebieden zoals Noord-Afrika of Papoea, als men zich zelf zo identificeert.

Verschillen
Binnenin die gefragmenteerde ‘zwarte gemeenschap’ bestaat er ook een geconstrueerde hiërarchie op basis van huidskleur en geografie. Degenen die lichter getint zijn worden vaak als aantrekkelijker gezien (vandaar de booming huidblekende industrie). En wie uit Zuid-Amerika komt deelt zichzelf niet graag in met ‘donker Afrika’. Hoewel deze tendensen hun oorsprong in de koloniale geschiedenis vinden, is het geen reden om die archaïsche ideeën aan te houden en blijft het in het heden tamelijk problematisch.

De verschillen zijn dus onmetelijk en regelmatig zelfs schadelijk voor het collectief zelfbeeld maar op het moment dat een Keniaanse-Amerikaan president wordt van de Verenigde Staten of een Afro-Amerikaanse artiest een album uitbrengt met een ode aan zwarte mensen, dan vibreert de zwarte vreugde bij bijna elke zwarte persoon van het topje van zijn kruin tot aan de punten van de tenen, zoals cultuurwetenschapper Stephanie Afrifa zo eloquent uitlegt in DWDD. Hoe komt het dan dat er in die gevallen wel sprake is van een gemene deler?

Overeenkomsten
Ik vermoed dat het met gedeeld leed te maken heeft. Ik herinner mij nog toen ik op mijn vierde naar Nederland kwam en geen idee had dat ik zwart was. Het kreeg pas betekenis toen anderen – voornamelijk witte mensen – mij daar vaak in negatieve wijze op wezen. Mijn huidskleur had niet enkel te maken met de hoeveelheid en combinatie van melanine in mijn huid, maar betekende ook dat er andere dingen van mij verwacht werden of dat er anders naar mij werd gekeken.

Op het moment dat je bewust wordt van de negatieve of stereotype connotatie die vaak gepaard gaat met je huidskleur, word je je ook bewust van anderen die hetzelfde ervaren. We kunnen alle homo’s, vrouwen en invaliden ook niet over één kam scheren, maar de wijze waarop ze door de samenleving ontwaard worden vanwege de zogenaamde normafwijking zorgt voor herkenning bij elkander. Net als – minder beladen maar daarom niet minder waar – een jongere die zich als skater identificeert zich prettiger zal voelen bij andere skaters dan bij een kakker.

De gedeelde ervaring van discriminatie en buitensluiting is – in tegenstelling tot de mythe van één gemeenschap – geen fictieve. Het argument van slachtoffergedrag waar de aanklacht vaak mee beantwoord wordt, gaat niet op wanneer wereldwijd miljoenen zwarte mensen dezelfde benadeling ervaren.

Het is geen samenzwering om het witte mensen zo ongemakkelijk mogelijk te maken, al is het enkel omdat degenen die zich het ongemakkelijkst voelen bij racisme, vaak degenen zijn die het meemaken. Het wordt wordt namelijk niet beweerd dat je leven niet moeilijk kan zijn als je wit bent, maar dat het niet moeilijk is omdát je wit bent.

Gemeenschapsgoed
Het gemeenschapsgoed zit niet alleen in gedeelde smart maar ook in de etnoculturele overdracht. Mijn verbazing was groot toen ik ontdekte dat het Surinaamse woord voor jochie ‘piking’ hetzelfde was als dat wij in West-Afrika en de Verenigde Staten gebruiken. Wat natuurlijk causaal verband houdt met de trans-Atlantische slavernij en de overdracht van erfgoed. Je proeft vaak de Afrikaanse oorsprong – al is het een subtiele smaak van herkenning – in taal, dans en eten.

Het belang van een Black Achievement Month zit hem voor mij niet in het idee dat alle zwarten hetzelfde zijn, of dat er sprake zou moeten zijn van ‘de zwarte gemeenschap’. Dat zou net zo absurd zijn als verwachten dat elke zwarte persoon anti-Zwarte Piet moet zijn omdat ze toevallig dezelfde huidskleur delen. Het zit hem wel in het existentiële, waaronder bewustwording van jouw geschiedenis en het ontstaan van je huidige positie en context.

Deze maand is noodzakelijk omdat in een samenleving waarin de kleur van je huid – voordat je zelf weet wie je bent – bepalend is voor hoe je behandeld wordt, hoe er tegen je gesproken wordt, wat er van je verwacht wordt en zelfs wat je toekomstperspectieven zijn, het van essentieel belang is om te trachten zonder die inferieure externe factoren je identiteit vorm te geven.

Herkenning
Wij mensen vormen onze identiteit voor een aanzienlijk deel door middel van herkenning, door onszelf elders weerspiegeld te zien en ons interne gevoel te kunnen toetsen aan anderen die op ons lijken. Als je jezelf niet terug kan zien, hoe weet je dan immers dat je bestaat? En als je niet bestaat, kan je net zo goed zijn wat anderen je voorhouden dat je bent.

Dat betekent niet dat je je als individu overal in moet of zult herkennen maar wanneer je een verscheidenheid aan keus krijgt, is het aan jou te bepalen wat past. En omdat de vervulling van die basisbehoefte niet vanzelfsprekend is in een wereld waarin de dominante cultuur niet op jou lijkt zal je – wanneer onderdelen van jezelf niet in media, film, kunst, op televisie gereflecteerd worden –  die ruimte zelf moeten creëren.

Black Achievement Month
Is de Black Achievement Month dan alleen voor zwarte mensen? Een retorische vraag, wanneer je hem omdraait. Is Griekse mythologie alleen voor witte mensen? Als jij als persoon iets enkel interessant vindt wanneer jij de hoofdrol speelt, zal het je leven zeer beperkt maken.

Daarbij is het proces naar gelijkwaardigheid multilateraal. Zoals Dr. Wayne Modest van het Research Centre for Material Culture stelt, krijg je bij enkel focus op de eigen groep – al zij het om emancipatoire motieven – gedifferentieerd burgerschap en dat is hoe het allemaal in eerste instantie mis is gegaan.

Deze speciale maand is in het leven geroepen om het gecompliceerde en de gelaagdheid van de zwarte geschiedenis en de representatie in het heden te behandelen, om jonge en oude mensen te eren en te motiveren. De focus ligt niet alleen op de M.L. Kings of Nelson Mandela’s, wiens prestaties een enkeling zal weten te evenaren, maar de zoektocht is naar het grote in het kleine, het dagelijkse doch universele, zoals te bespeuren in de gevierde schrijver Edgar Cairo of de de gelauwerde Astrid Roemer.

Als de middelen geleverd worden om je aan een dergelijke exceptionaliteit te spiegelen als individu, dan plukt niet alleen wie het betreft maar de hele samenleving daar de vruchten van.

Klik hier voor meer info over de Black Achievement Month die op 1 oktober is ingegaan.

De foto komt uit de serie Men with Flowers van Lynette Luna.

 

Zwarte Piet

De erfenis nu

anno
2011

Opgepakt bij de intocht


November 2011. Twee jongemannen Jerry Afriye (a.k.a. Kno’Ledge) en Quinsy Gairo gaan naar de intocht van Sinterklaas in Dordrecht. Ze hebben zelfgemaakte t-shirts aan waarop staat: Zwarte Piet is Racisme. Ze staan langs de kant van de weg als er ineens politie op ze af komt. Agenten duwen hen op de grond en arresteren hen. Het gaat er hard aan toe.

De actiegroep Zwarte Piet is Racisme wil de discussie over Sinterklaas en Zwarte Piet bevorderen. De actievoerders willen het Sinterklaasfeest veranderen. De laatste jaren is er meer kritiek gekomen op de figuur van Zwarte Piet. Er komen steeds meer groepen, bijvoorbeeld op Facebook en Twitter, die zeggen: de tijd van Zwarte Piet is voorbij. Tegelijkertijd is Sinterklaas een van de populairste feesten van Nederland. Is Zwarte Piet racistisch? De meningen zijn verdeeld.

Wat heeft Zwarte Piet met het Sinterklaasfeest te maken?

Door de discussie vragen steeds meer mensen zich af waar het Sinterklaasfeest eigenlijk vandaan komt. Het feest is honderden jaren oud. Niet alleen in Nederland maar ook in België, Duitsland, Oostenrijk en Scandinavië zijn er feesten die erop lijken. Waarschijnlijk is het in Nederland wel het meest populair. Nergens behalve in Nederland wordt er nog vastgehouden aan de zwartgeschminkte Piet. Zo doen we dat hier nu eenmaal, is de reactie van velen. Uit onderzoek blijkt echter dat de traditie in Nederland niet altijd zo is geweest. Zwarte Piet is er pas in de negentiende eeuw bijgekomen. In de Nederlandse koloniën is er dan nog slavernij.

Hoe is Zwarte Piet ontstaan?

De eerste berichten en tekeningen over een zwarte knecht van Sinterklaas vinden we in 1828 en 1850. In een boekje met herinneringen van de schrijver Jozef Alberdingk Thijm uit 1828 staat een vermelding van een Sinterklaasfeest in Amsterdam met een zwarte knecht. Alberdingk Thijm ziet als jongen van acht jaar Sinterklaas de kamer binnenkomen met ‘een kroesharige neger’ – misschien de bediende van de familie. In een boekje door Jan Schenkman uit 1850 staat het eerste plaatje van een zwarte knecht bij Sinterklaas. Hoe komt Schenkman daarbij? Het is bekend dat Schenkman contact heeft met de schrijver Jacob van Lennep. Die schrijft over een Sinterklaasfeest met een zwarte knecht. Sinds het boekje van Schenkman is de knecht van Sinterklaas dus pas Zwarte Piet geworden. Dit gebeurt midden in de tijd van de discussies over de afschaffing van de slavernij.

Is Zwarte Piet racistisch?

De antropoog John Helsloot van het Meertens Instituut, waar de Nederlandse volkscultuur wordt bestudeerd, heeft onderzoek gedaan naar Zwarte Piet. Niemand zegt dat de duizenden mensen die zich in de Sinterklaastijd verkleden als Zwarte Piet racisten zijn, zegt hij. Maar Zwarte Piet komt wel voort uit het negentiende-eeuwse idee dat zwarte mensen het beste een dienende rol kunnen hebben in de maatschappij. Met dit idee hebben witte mensen eeuwenlang de slavernij en de slavenhandel verdedigd. Rijke mensen lieten zich dus bedienen door een zwarte om te laten zien hoe respectabel ze waren. Dezelfde functie heeft Zwarte Piet voor Sinterklaas.

Hoe Zwarte Piet wordt uitgebeeld vindt Helsloot onderdeel van een racistisch patroon: kinderlijk, grappig en dom, met kroeshaar, rode lippen en gouden oorringen, en de hele tijd dansend en springend. Ook nu Zwarte Piet slimmer is gemaakt en hij Sinterklaas uit de problemen helpt, blijft het stereotype van de kinderlijke zwarte bestaan. Nog steeds komt Zwarte Piet spelen neer op het respectloos imiteren van een andere bevolkingsgroep.

Hoe kijkt de rest van de wereld naar Zwarte Piet?

In de rest van de wereld wordt met ongeloof en afkeuring naar het fenomeen Zwarte Piet gekeken. Voor Amerikanen die het Sinterklaasfeest in Nederland zien, is er geen twijfel mogelijk: de Zwarte Piet-traditie in Nederland is racistisch. Het zwart schminken van witte gezichten is ook in de Verenigde Staten van Amerika een bekend verschijnsel, en wordt blackfacegenoemd. Zo’n zwart geverfde witte man speelt het typetje van een ‘neger’: hij heeft net zulke overdreven brede, felrode lippen als Zwarte Piet en gedraagt zich in ouderwetse theaterstukken als een domme grapjas die gekke liedjes zingt en wat heen en weer springt om het publiek te vermaken. Tegenwoordig is met deze traditie gebroken en is er geen discussie meer over dat ‘blackface’ racistisch is.

Quizvraag

Wanneer verscheen Zwarte Piet voor het eerst ten tonele bij het Sinterklaasfeest?

Ergens tussen 1828 en 1850.

Hij was er altijd al bij, oud Hollandse traditie.

Pas in 1975 toen Surinamers massaal naar Nederland immigreerden.

Deze vragen zijn verstopt in de site! Vind ze allemaal!

Sleep om te ontsleutelen

Wat gebeurt er met Zwarte Piet na de afschaffing van de slavernij?

Tussen de afschaffing van de slavernij in 1863 en de komst van grotere groepen Surinamers en Antillianen naar Nederland in de jaren 1970 zit nog een hele eeuw. Nederland houdt zijn koloniën tot 1945 (Indonesië) en 1975 (Suriname). In die tijd wordt in Nederland zelf de slavernij en de slavenhandel een vergeten geschiedenis. Je hoort er niet of nauwelijks over op school of in de krant. En in die tijd blijft het beeld van de vanzelfsprekend superieure witte en de ondergeschikte zwarte in stand. Er zijn sowieso heel weinig donkere mensen in het straatbeeld. Wel kent iedereen Zwarte Piet, die al die tijd de knecht blijft van Sinterklaas. Ook in Nederlands-Indië en de Molukken, in Suriname en de Antillen wordt het feest gevierd met zwartgeschminkte witte mensen die spelen dat ze de knechtjes van Sinterklaas zijn.

Wat gebeurt er met Zwarte Piet na de dekolonisatie?

Als de koloniën onafhankelijk worden, komt een deel van de bevolking naar Nederland. Witte Nederlanders zien, vaak voor het eerst, donkere Surinamers, Antillianen, Indonesiërs en Molukkers. Witte kinderen en soms ook volwassenen noemen de donkere landgenoten soms voor de grap Zwarte Piet. Heel veel Surinamers, Antillianen en andere donkere Nederlanders hebben dit meegemaakt. Het is meestal niet gemeen bedoeld, maar leuk vinden de donkere Nederlanders dat niet. Langzaam ontstaat protest. De eerste actiegroepen tegen Zwarte Piet komen op vanaf de jaren zestig. De meeste witte Nederlanders vinden dat onzin: Zwarte Piet is volgens hen gewoon een leuke gewoonte voor de kinderen. Ze negeren het protest en schuiven het aan de kant.

Wanneer komt het protest in Nederland weer op?

Begin jaren tachtig is er opnieuw een actiegroep die zich tegen Zwarte Piet keert. Een bredere discussie komt dan nog niet op gang. De bezwaren vinden geen gehoor en worden niet serieus genomen. In de loop van de jaren negentig en ook in de eerste jaren van de twintigste eeuw gaan televisieprogramma’s experimenteren met gekleurde Pieten in plaats van alleen maar zwartgeschminkte. Het experiment duurt niet lang. Onduidelijk is of dat komt vanwege bezwaren van televisiekijkers, of dat de televisiemakers zelf die beslissing genomen hebben.

Kritiek op Zwarte Piet kan steeds rekenen op geïrriteerde reacties. Zo doen we dat hier nu eenmaal, is de reactie van velen. Dat laat zien hoe gevoelig het onderwerp ligt. Soms neemt die irritatie vijandige trekken aan. Er is eigenlijk geen wil tot verandering of aanpassing van de traditie, lijkt het.

Nu zijn we bijna veertig jaar en twee generaties verder sinds de eerste groepen gekleurde mensen in Nederland zijn komen wonen. Er zijn donkere en lichte Nederlanders, en het nieuwe is daar nu wel van af. Gelijke rechten zijn vanzelfsprekend en natuurlijk niet afhankelijk van je huidkleur. Nu komt opnieuw het protest tegen Zwarte Piet als zwartgeschminkte knecht van Sinterklaas op. Het is niet meer van deze tijd, vinden nu steeds meer mensen. De actiegroepen maken nu gebruik van internet met websites, foto’s, filmpjes en allerlei discussies en reacties.

Hoe kan het anders?

Discussie over Zwarte Piet op Debat op 2

Het debat is in volle gang. Is het tijd om de Zwarte Piet-traditie te veranderen? Hoe kun je het feest leuk houden zonder Zwarte Piet? Kan Zwarte Piet beter helemaal weg? Of moeten we hem een beetje aanpassen? Een van de voorstellen is om het verhaal dat Zwarte Piet door de schoorsteen komt in stand te houden, en dan wat letterlijker te nemen.

Stel dat je door een schoorsteen valt, dan ben je nog niet helemaal zwartgeschminkt. Je hebt eerder wat zwarte vegen en vlekken op je gezicht en je armen, benen en je kleren. Ook zou je van de schoorsteen geen dikke felrode lippen of kroeshaar krijgen. Veel bedrijven die reclame maken tijdens de Sinterklaastijd zijn bezig met de vraag hoe Sinterklaas voor iedereen leuk kan blijven. Ze willen niet negatief over komen. In feite is de verandering van het beeld van Zwarte Piet al begonnen.

Tools voor je werkstuk

Voor je begint met een werkstuk heb je materiaal nodig. Bijvoorbeeld een boeiende opdracht. Hiernaast vind je handige tools om je werkstuk, scriptie of essay mee te starten.

Opdracht

Je hebt met je school een bericht van de Amerikaanse ambassade gekregen dat president Obama met zijn vrouw Michelle en hun dochters Malia en Sacha naar Nederland komen. Er is een kans dat er scholieren worden uitgenodigd om bij een ontmoeting te zijn in Den Haag. Het bezoek is gepland op 30 november. De ambassade vraagt jullie om allemaal een brief te sturen aan Malia Obama, waarin je hen van harte welkom heet en drie dingen uitlegt over Nederland. Een van die dingen is het Sinterklaasfeest, omdat ze daar bij hun bezoek ongetwijfeld iets van te zien krijgen. Schrijf een brief van 200 woorden. Hoe leg je Zwarte Piet uit?

Interessante links:

Verder lezen?

Lees andere verhalen

Souvenirs uit Suriname

Gaspard van Breugel neemt interessante spullen uit Suriname mee.

Na de slavernij

Protest in Nederland

Het boek ‘De Negerhut van oom Tom’ verandert de publieke opinie.

De afschaffing

Het n-woord

Taal kan gevoelig liggen…

De erfenis nu

Je hebt

0
van de 39

quizvragen beantwoord

Sleutel tot het slavernijverleden

Deze website is ontworpen en ontwikkeld door Eagerly Internet

Advertisements
This Post was posted in a. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: